Zmiany w szkolnictwie zawodowym i ustawicznym
Wiek XXI charakteryzuje się szybkim tempem rozwoju we wszystkich dziedzinach życia. Postępuje globalizacja, rośnie znaczenie handlu międzynarodowego, coraz bardziej istotna staje się mobilność geograficzna i zawodowa, zwiększa się wykorzystanie nowych technik i technologii (szczególnie informacyjno-komunikacyjnych).
Konsekwencją rozwoju technologicznego i przekształceń gospodarczych są zmiany w organizacji pracy. Towarzyszą im modyfikacje oczekiwań pracodawców dotyczących kompetencji pracownika, a w związku z tym rosną oczekiwania wobec edukacji. Zmian w kształceniu domagają się przedsiębiorcy, w tym rzemieślnicy (np. w zawodach cukiernik i piekarz), samorządy, a także dyrektorzy szkół. Dlatego też Ministerstwo Edukacji Narodowej podjęło działania mające na celu dostosowanie szkolnictwa zawodowego do dynamicznie zmieniających się potrzeb rynku pracy.
Proponowane organizacyjne i merytoryczne zmiany w systemie kształcenia zawodowego wynikają bezpośrednio z potrzeb polskiej gospodarki i rynku pracy, powiązanych ze strategią rozwoju kraju i regionów oraz naszych zobowiązań jako państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Planuje się przeprowadzenie w systemie edukacji zawodowej takich zmian, aby wiedza i umiejętności nabywane w procesie kształcenia umożliwiały osobom uczącym się odnalezienie swojego miejsca na rynku pracy zgodnie z potwierdzonymi kwalifikacjami, jak najbliższymi zapotrzebowaniu pracodawców. Proponuje się miedzy innymi zmianę struktury szkolnictwa zawodowego, która miałaby przedstawiać się następująco:
- czteroletnie technika i trzyletnie zasadnicze szkoły zawodowe kształcące specjalistów z danej branży,
- formy kursowe kształcenia praktycznego i ustawicznego – branżowe (przygotowujące do egzaminów potwierdzających kwalifikacje zawodowe),
- gimnazja i licea dla dorosłych, dające możliwość kontynuowania kształcenia wszystkim tym, którzy z różnych przyczyn nie ukończyli edukacji w gimnazjum, liceum, technikum, zasadniczej szkole zawodowej lub zakończyli edukację na zasadniczej szkole zawodowej,
- ośrodki przeprowadzania branżowych egzaminów potwierdzających kwalifikacje zawodowe.
Priorytetowym działaniem w zakresie dobrego przygotowania młodzieży do wejścia na rynek pracy jest prowadzenie kształcenia zawodowego, a w szczególności kształcenia praktycznego, w powiązaniu z przedsiębiorcami. Efektywna współpraca z pracodawcami ma polegać na wspólnym tworzeniu klasyfikacji zawodów, współpracy w zakresie praktycznej nauki zawodu, jak również przeprowadzania egzaminów zawodowych. Korzyści dla pracodawców, wynikające ze współpracy ze szkołami to:
- realizacja programu praktycznej nauki zawodu z wykorzystaniem materiałów i technologii przedsiębiorstwa
- promocja materiałów i technologii stosowanych w przedsiębiorstwie w trakcie realizacji praktycznej nauki zawodu,
- pozyskanie dobrze przygotowanych pracowników - absolwentów szkoły znających technologie i materiały stosowane w przedsiębiorstwie - co powoduje, że pracodawca nie ponosi kosztów szkolenia nowego pracownika,
- realizacja praktycznej nauki zawodu w rzeczywistych warunkach pracy (u pracodawcy),
- możliwość zdobywania certyfikatów honorowanych na rynku pracy,
- większe szanse na zatrudnienie absolwentów.
Skuteczna edukacja zawodowa jest jednym z priorytetowych zadań polityki oświatowej państwa. Współpraca szkół i pracodawców na rzecz poprawy jakości systemu kształcenia zawodowego ma zapewnić młodzieży odpowiednie przygotowanie do pracy. Absolwent zreformowanej szkoły zawodowej powinien być osobą, która sprosta wyzwaniom stawianym przez europejski rynek pracy i znajdzie uznanie u potencjalnych pracodawców.
Beata M. WIERZBA
nauczyciel konsultant
ekspert Ministerstwa Edukacji Narodowej w zakresie modernizacji szkolnictwa zawodowego